Zamek Piastowski Gliwice

Zamek Piastowski w Gliwicach to gotycka budowla z XIV wieku, która przez stulecia pełniła zaskakująco różne role – od arsenału miejskiego, przez więzienie, aż po folwark. Dziś mieści oddział Muzeum w Gliwicach z wystawą archeologiczną i historyczną, która opowiada o dziejach miasta i całego regionu. To jedno z najstarszych zachowanych obiektów w centrum Gliwic, choć jego prawdziwa historia jest bardziej skomplikowana niż sugeruje nazwa.

Nie każdy wie, że budowla ta prawdopodobnie nigdy nie była zamkiem książęcym. Obecny kształt zawdzięcza XVI-wiecznej przebudowie, kiedy dzierżawca miasta Fryderyk Cetrycz wykorzystał dwie średniowieczne baszty i połączył je dwupiętrowym budynkiem. Przez następne cztery stulecia obiekt znany był właśnie jako dwór Cetrycza, a dopiero po 1945 roku zaczęto używać nazwy „zameczek”, która w 1983 roku oficjalnie przekształciła się w „Zamek Piastowski”.

Historia zamku – od baszt obronnych do muzeum

Początki budowli sięgają połowy XIV wieku, kiedy Gliwice otaczały solidne mury obronne o długości ponad kilometra. Prawdopodobnie powstała wtedy jako rozbudowa dwóch baszt połączonych fragmentem miejskich fortyfikacji. Nie wiadomo dokładnie, jak wyglądał pierwotny zamek książęcy w Gliwicach – część historyków uważa, że stał w innym miejscu, w pobliżu kościoła Wszystkich Świętych.

Pewne jest natomiast, że w 1431 roku miasto dotknęła tragedia. Gliwice, będące wówczas ośrodkiem władzy husytów, zostały zaatakowane przez księcia oleśnickiego Kondrata VII Białego. Miasto spalono, wymordowano znaczną część mieszkańców, a zamek – jeśli rzeczywiście istniał w tym miejscu – legł w gruzach.

Współczesny budynek zawdzięcza swój kształt Fryderykowi Cetryczowi, który w latach 1558-1561 wzniósł tu swoją siedzibę. Wykorzystał zachowane średniowieczne baszty i połączył je renesansowym budynkiem z cegły. To ciekawe połączenie gotyku i renesansu przetrwało do dziś, choć przez wieki obiekt przechodził liczne przebudowy.

W XVI wieku Gliwice liczyły zaledwie tysiąc mieszkańców, z czego 70 rodzin nosiło polskie i czeskie nazwiska, a 56 – niemieckie. Miasto było na tyle wartościowe, że Habsburgowie zastawili je za kilkadziesiąt tysięcy talarów.

Więzienie, arsenał i folwark – niezwykłe wcielenia zamku

Po tym jak w 1596 roku radni miejscy wykupili Gliwice nadając im status miasta królewskiego, budowla stała się arsenałem miejskim. Później pełniła funkcję magazynu, a przez kilka stuleci – od początku XVI wieku aż do lat 1910. – działało tu więzienie. To właśnie ta funkcja jest najlepiej udokumentowana w źródłach historycznych.

W XIX wieku obiekt służył nawet jako folwark, co pokazuje jak bardzo zmieniało się jego przeznaczenie w zależności od potrzeb miasta. Dopiero w 1959 roku przeprowadzono gruntowną restaurację i przekazano budynek Muzeum w Gliwicach.

Co zobaczysz w muzeum – od kultury łużyckiej po powstania śląskie

Współczesna wystawa powstała po kompleksowej rewitalizacji w latach 2005-2008, współfinansowanej z funduszy Unii Europejskiej. Sale ekspozycyjne zostały całkowicie zmodernizowane, a muzeum przygotowało stałą wystawę zatytułowaną „Gliwice – miasto wielu kultur”.

Najcenniejsze zbiory archeologiczne pochodzą z wykopalisk na cmentarzysku kultury łużyckiej w Świbiu w gminie Wielowieś. To naczynia, narzędzia i ozdoby sprzed tysięcy lat. Równie interesujące są znaleziska średniowieczne i wczesnośredniowieczne z gliwickiego Starego Miasta, wzgórza zamkowego w Toszku oraz grodziska w Pławniowicach. Wiele przedmiotów odkryto przy okazji remontów gliwickiego rynku.

Część historyczna pokazuje rozwój miasta przez wieki: dokumenty cechowe, fotografie z XIX i XX wieku, pamiątki z okresu powstań śląskich. Zbiory etnograficzne obejmują między innymi tradycyjną śląską kuchnię z kompletnym wyposażeniem. Większość eksponatów pochodzi z najbliższej okolicy Gliwic, co nadaje wystawie lokalny, autentyczny charakter.

W budynku zamku mają swoją siedzibę działy Historii i Dokumentacji Mechanicznej oraz Archeologii. To także Centrum Informacji Kulturalnej i Edukacji Regionalnej.

Dla kogo jest Zamek Piastowski

Wystawa spodoba się przede wszystkim miłośnikom historii regionalnej i archeologii. Rodziny z dziećmi mogą skorzystać ze specjalnych nagrań audioprzewodnika przygotowanych dla młodszych zwiedzających. Dostępne są także wersje w języku angielskim i niemieckim.

Warto zajrzeć tu przed spacerem po Starym Mieście – w zamku można bezpłatnie wypożyczyć audioprzewodniki (za kaucją) do dwóch tras: „Spacerem po Starym Mieście” i „Spacerem po Śródmieściu”. Na elewacji budynku znajduje się infokiosk dostępny o każdej porze.

Zwiedzanie nie zajmie więcej niż godzinę, może półtorej jeśli chce się dokładnie obejrzeć wszystkie eksponaty. To dobry punkt startowy do poznawania Gliwic, zwłaszcza że obiekt znajduje się przy ulicy Pod Murami 2, w samym sercu historycznego centrum.

Ciekawostki architektoniczne i nie tylko

Budowla łączy w sobie elementy gotyckie i renesansowe – to efekt XVI-wiecznej przebudowy średniowiecznych baszt. Zachowały się sklepione średniowieczne piwnice, choć historycy spierają się czy świadczą one o lokalizacji pierwotnego zamku książęcego, czy może są tylko częścią późniejszej zabudowy.

Przed zamkiem, na skwerze, stoi pomnik Stefana Batorego odsłonięty w 2014 roku. To kolejny element historycznej układanki tego miejsca.

Przez ponad cztery stulecia – od XVI wieku do 1945 roku – obiekt znany był jako dwór Cetrycza (Zettritz Hof). Obecna nazwa to stosunkowo świeży wynalazek z lat 80. XX wieku.

Godziny otwarcia i ceny biletów

Zamek Piastowski jest czynny:

• Poniedziałek: zamknięte
• Wtorek: 11:00 – 16:00
• Środa: 11:00 – 18:00
• Czwartek: 11:00 – 18:00
• Piątek: 11:00 – 16:00
• Sobota: 10:00 – 17:00
• Niedziela: 10:00 – 17:00

Ceny i zniżki: Soboty są bezpłatne dla wszystkich zwiedzających. W niedziele obowiązuje 50% zniżka dla rodziców z dziećmi. Posiadacze Gliwickiej Karty Mieszkańca płacą 10 zł za bilet wstępu. Uczestnicy programu „Rodzina 3+” oraz posiadacze Karty Seniora otrzymują 50% zniżki (po okazaniu odpowiednich dokumentów), a w niedziele mają wstęp wolny. Osoby z niepełnosprawnościami mogą kupić bilet ulgowy, a ich opiekunowie wchodzą bezpłatnie.

Rezerwacje dla grup: Zwiedzanie grupowe z przewodnikiem oraz lekcje muzealne można zarezerwować pod numerem +48 783 560 006 (od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-16:00).

Jak dojechać do Zamku Piastowskiego

Zamek znajduje się przy ulicy Pod Murami 2 w centrum Gliwic, w obrębie Starego Miasta. Dojazd samochodem jest prosty – Gliwice leżą przy skrzyżowaniu autostrad A1 i A4. W centrum dostępne są parkingi płatne.

Komunikacja miejska dobrze obsługuje centrum – do zamku można dojechać autobusem lub tramwajem, wysiadając na przystankach w okolicy Starego Miasta. Od dworca kolejowego to około 15 minut spaceru przez centrum.

Kontakt: tel. (48) 32 231 44 94, fax (48) 32 332 47 42