Zamek w Pszczynie

Zamek w Pszczynie to jedna z niewielu rezydencji arystokratycznych w Polsce, która zachowała się w tak doskonałym stanie. Nie ma tu pustych sal z tabliczkami „tu stał stół”, tylko autentyczne wnętrza z oryginalnym wyposażeniem – meble, obrazy, kryształy i porcelana z przełomu XIX i XX wieku. Około 80% tego, co zobaczysz, to rzeczy, których używali ostatni właściciele. To sprawia, że wizyta w zamku przypomina bardziej podróż w czasie niż typowe muzeum.

Położony w centrum Pszczyny, otoczony rozległym parkiem, zamek jest kojarzony głównie z rodem Hochbergów – ostatnimi właścicielami, którzy nadali mu obecny kształt. Szczególnie z księżną Daisy, uznawaną za najpiękniejszą kobietę epoki, której portrety i pamiątki możesz zobaczyć na miejscu.

Historia zamku – od średniowiecznej warowni do pałacu

Początki zamku sięgają średniowiecza, kiedy na szlaku handlowym łączącym Morawy z Rusią powstała strażnica. Gotycka warownia z wieżami, obwałowaniami i fosą została wzniesiona w XV wieku z inicjatywy Heleny, córki księcia litewskiego, żony księcia raciborskiego Jana II Żelaznego. W 1433 roku budowla skutecznie obroniła się przed atakiem husytów.

Przez wieki zamek zmieniał właścicieli i wygląd. W XVI wieku, gdy trafił w ręce rodu Promnitzów, przebudowano go w stylu renesansowym. Powstała trójkondygnacyjna budowla z charakterystycznym dziedzińcem z krużgankami. W XVIII wieku nadano mu barokowy charakter, choć prace częściowo wstrzymał pożar w 1737 roku.

Największy rozkwit zamek przeżył pod koniec XIX wieku, gdy właścicielem został Hans Heinrich XI z rodu Hochbergów z Książa. To on nadał rezydencji obecny kształt nawiązujący do architektury francuskiej z czasów Ludwika XIII. Stworzył też rozległe założenie parkowe sięgające aż do zameczku myśliwskiego w Promnicach.

Podczas I wojny światowej zamek pełnił strategiczną rolę – mieściła się tu siedziba sztabu wojsk niemieckich na front wschodni. Cesarz Wilhelm II miał tu swój prywatny apartament. To właśnie z Pszczyny wysłano słynny „Telegram Zimmermanna”, który przyczynił się do przystąpienia USA do wojny.

Księżna Daisy – najsłynniejsza postać związana z zamkiem

Maria Teresa Oliwia Hochberg von Pless, znana jako księżna Daisy, to postać, która nadała zamkowi wyjątkowy klimat. Angielka, żona Hansa Heinricha XV, była blisko związana z dworem brytyjskim i niemieckim. Jej brat był ojczymem Winstona Churchilla. Uważana za jedną z najpiękniejszych kobiet swojej epoki, była także pacyfistką i filantropką.

Daisy pisała pamiętniki, w których opisywała realia życia arystokracji na przełomie wieków. Na rynku w Pszczynie, niedaleko wejścia do zamku, stoi jej ławeczka z posągiem. W zamku zobaczysz liczne portrety i fotografie księżnej.

Co zobaczysz podczas zwiedzania

Główna trasa zwiedzania prowadzi przez reprezentacyjne wnętrza z przełomu XIX i XX wieku. Sale balowe, gabinety, sypialnie i jadalnie wyglądają tak, jakby właściciele wyszli na chwilę i mieli wrócić. Oryginalne meble w stylu neobarokowym, bogato zdobione sufity, kryształowe żyrandole i porcelana z najlepszych europejskich manufaktur.

Przed zwiedzaniem zdejmujesz buty i zakładasz specjalne pantofle – to ochrona dla historycznych podłóg. Dostępny jest audioprzewodnik, który opowiada historię poszczególnych sal i ich mieszkańców. Zwiedzanie trwa około 80 minut.

Oprócz głównej ekspozycji warto zajrzeć do Zbrojowni (około 30 minut) oraz Stajni Książęcych, które pokazują, jak funkcjonowało dawne gospodarstwo dworskie. W stajniach zobaczysz wystawy poświęcone hodowli koni i tradycjom jeździeckim.

Za staranne odtworzenie wnętrz na podstawie fotografii z 1915 roku i inwentarzy muzeum otrzymało prestiżową nagrodę Europa Nostra.

Park Zamkowy i okolice – 156 hektarów zieleni

Zamek otacza rozległy kompleks parkowy składający się z trzech części. Park Zamkowy o powierzchni 48 hektarów to klasyczny park angielski z okazałym drzewostanem i małą architekturą – pawilon herbaciany na wyspie, kapliczki, łukowe mosty i dwór „Ludwikówka”. Wiosną kwitną tu rododendrony, jesienią drzewa zachwycają kolorami.

Park Dworcowy to mniejsza część, gdzie znajduje się skansen „Zagroda Wsi Pszczyńskiej”. Park Zwierzyniecki, zwany też Dziką Promenadą, to duży teren leśny z Pokazową Zagrodą Żubrów. Oprócz żubrów zobaczysz tu muflony, jelenie i sarny.

Spacer po parkach to świetne uzupełnienie wizyty w zamku. Można tu spędzić kilka godzin, szczególnie w ładną pogodę.

Dla kogo to miejsce

Zamek przyciąga przede wszystkim miłośników historii i pięknych wnętrz. Jeśli interesuje cię życie arystokracji, architektura i sztuka użytkowa – to miejsce dla ciebie. Rodziny z dziećmi też znajdą tu coś dla siebie, zwłaszcza jeśli połączą wizytę z parkiem i zagrodą żubrów.

Nie każdy doceni długie zwiedzanie sal pełnych mebli i obrazów. Dzieci mogą się nudzić, chyba że mają już kilkanaście lat i interesują się historią. Park jest za to uniwersalny – sprawdzi się dla wszystkich.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Godziny otwarcia: Zamek jest otwarty od wtorku do niedzieli, poniedziałki to dzień zamknięty. We wtorki od 10:00 do 15:00 (ostatnie wejście o 14:00) obowiązuje wstęp wolny dla turystów indywidualnych zwiedzających bez przewodnika – doskonała okazja, żeby zobaczyć wnętrza za darmo.

Ceny biletów:

• Wnętrza XIX i XX-wieczne: bilet normalny 38 zł, ulgowy 22 zł (czas zwiedzania ok. 80 minut)
• Zbrojownia: bilet normalny 12 zł, ulgowy 8 zł (ok. 30 minut)
• Stajnie Książęce: bilet normalny 8 zł, ulgowy 5 zł, z Kartą Dużej Rodziny normalny 5 zł, ulgowy 2,50 zł

Jak dojechać: Zamek znajduje się przy ulicy Brama Wybrańców 1 w centrum Pszczyny. Samochodem z Katowic to około 30-40 minut jazdy, z Tychów około 15 minut. Parking znajduje się przy rynku (współrzędne: 49.9770, 18.9373). Zamek jest też dobrze skomunikowany autobusami.

Ile czasu przeznaczyć: Samo zwiedzanie zamku to około 1,5-2 godziny. Jeśli dodasz spacer po parku i wizytę w zagrodzie żubrów, spokojnie możesz spędzić tu pół dnia. Warto połączyć to z wizytą w centrum Pszczyny i obiadem w jednej z lokalnych restauracji.

W 2021 roku zespół zamkowo-parkowy w Pszczynie został ustanowiony pomnikiem historii przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę.

Zamek w Pszczynie to miejsce, które warto odwiedzić, jeśli jesteś w okolicy. Autentyczne wnętrza, ciekawa historia i piękny park tworzą całość wartą kilku godzin. Szczególnie we wtorki, gdy wstęp jest darmowy.